mèo Ai Cập cổ đại, Digimart Global (Ai Cập): Người Ai Cập cổ đại xem mèo là loài vật linh thiêng và có khi ướp xác chúng để dâng lên các vị thần. Mèo xuất hiện trong tranh vẽ, tượng điêu khắc và nghi lễ mai táng, gắn với tín ngưỡng về thần Bastet, vị thần có hình tượng đầu mèo và được xem là biểu tượng của sự bảo hộ.
Theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Journal of Archaeological Science, các nhà nghiên cứu đã xem xét 131 hộp sọ mèo cổ đại trong một bộ sưu tập tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Vienna, Áo. Những hộp sọ này có nguồn gốc từ Beni Hassan, địa điểm mai táng nổi tiếng ở miền trung Ai Cập, được lấy ra khỏi các xác ướp vào thế kỷ XIX và lưu giữ phục vụ nghiên cứu.
Một ngành công nghiệp xác ướp mèo quy mô lớn
Theo nghiên cứu, nhiều con mèo không được nuôi như thú cưng mà bị nuôi hoặc thu gom với mục đích duy nhất là làm xác ướp dâng lên các vị thần. Các nhà khảo cổ từng phát hiện hệ chứa đầy xác ướp mèo, có nơi xếp chồng lên nhau tới 10 đến 20 lớp.
Trong thập niên 1890, khoảng 180.000 xác ướp mèo được vận chuyển đến Liverpool, Anh, để bán đấu giá làm phân bón nông nghiệp.
Dấu hiệu bệnh lý trên hơn 60% hộp sọ
Trong số 131 hộp sọ được kiểm tra, nhóm nghiên cứu ghi nhận 81 mẫu, tương đương gần 62%, có ít nhất một dấu hiệu biến đổi bệnh lý. Cụ thể, 26 con mèo có dấu hiệu viêm nha chu, và 24 hộp sọ có tình trạng mất răng, dù một số trường hợp có thể do bẩm sinh hoặc chấn thương.
Ngoài ra, 35 hộp sọ có những vết rỗ trên bề mặt xương.
Các nhà nghiên cứu cho biết những dấu hiệu này có thể liên quan đến nhiễm trùng, rối loạn chuyển hóa hoặc thiếu hụt dinh dưỡng. Tuy nhiên, do chỉ còn hộp sọ được bảo tồn, các nhà khoa học không thể xác định chính xác nguyên nhân của mỗi bất thường.
Dấu vết chấn thương và bạo lực
Theo nghiên cứu, 14 hộp sọ có tổn thương do ngoại lực, bao gồm gãy xương và các vết thương dạng lỗ thủng. Một số vết thương đã lành, trong khi những vết khác không có dấu hiệu hồi phục.
Sự khác biệt này giúp các nhà nghiên cứu xác định phần nào thời điểm xảy ra chấn thương, và cho thấy một số con mèo đã sống sót một khoảng thời gian sau khi bị thương.
Một hộp sọ có các vết xước song song, phù hợp với khả năng bị tác động bởi một dụng cụ kim loại sắc. Một số mẫu khác có vết nứt và chỗ lõm, được các nhà nghiên cứu liên hệ với chấn thương do vật cùn, chẳng hạn một chiếc gậy gỗ nặng.
Nhóm nghiên cứu cho rằng một số con mèo có thể đã bị giết có chủ đích hoặc bị đánh đập, dù nguyên nhân chính xác của từng thương tích vẫn chưa thể xác định.
Nghiên cứu cũng ghi nhận một số hộp sọ có hình dạng răng tương tự răng của mèo rừng châu Á (Felis chaus), loài mèo hoang lớn hơn mèo nhà thông thường. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu lưu ý không phải mọi thương tích đều xuất phát từ xung đột giữa động vật.
Điều gì đứng sau tín ngưỡng?
Phát hiện này đặt ra câu hỏi về mối quan hệ giữa tín ngưỡng và cách đối xử với động vật. Người dân từng bảo tồn mèo bằng nghi thức ướp xác công phu vì tin rằng chúng là loài vật linh thiêng.
Tuy vậy, chính quá trình bảo tồn ấy lại giúp các nhà khoa học hiện đại phát hiện những dấu vết đau đớn mà một số con vật phải chịu khi còn sống.
Các nhà nghiên cứu cho rằng những hộp sọ này không thể kể lại toàn bộ câu chuyện, và không đủ cơ sở để kết luận mọi con mèo được dùng làm lễ vật đều bị giết. Dù vậy, nghiên cứu cho thấy sự tôn kính đối với một tín ngưỡng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc chăm sóc và bảo vệ động vật trong đời sống thực tế.




